Έκδοση Βιβλίου θεραπευτικών οδηγιών για τις σημαντικότερες ψυχιατρικές διαταραχές

Η έκδοση θεραπευτικών κατευθυντήριων οδηγιών για τις σημαντικότερες ψυχιατρικές διαταραχές (σε επιμέλεια Βενετσάνου Μαυρέα και Πέτρου Σκαπινάκη από το Παν/μιο Ιωαννίνων) ελπίζω να αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα για τη βελτίωση της έκβασης αυτών των ασθενειών στην χώρα μας. Σε αντίθεση με ό,τι πιστεύουν πολλοί, οι κατευθυντήριες οδηγίες σκοπεύουν περισσότερο στην καλύτερη φροντίδα των ασθενών παρά στην εξοικονόμηση πόρων. Στους εξαίρετους συναδέλφους που συνεργάστηκαν σε αυτή την έκδοση οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ: Αντώνης Πολίτης (Antonis Politis) Γιάννης Ζέρβας (Yannis Zervas), Ρωσσέτος Γουρνέλης, Γιαννης Μιχόπουλος (Yannis Michopoulos), Ευγενία Κατιρτζόγλου (Everina Katirtzoglou και Αντώνης Μούγιας από το ΕΚΠΑ, Γιάννης Νηματούδης, Βασίλης Μποζίκας, Κώστας Φουντουλάκης (Konstantinos Fountoulakis), Βαγγέλης Καραβέλας (Vagelis Karavelas), Πέτρος Φωτιάδης (Petros Fotiadis) και Μυρτώ Σαμαρά (Myrto Samara) από το ΑΠΘ, και Πέτρος Πετρίκης, Στέφανος Μπέλλος (Στέφανος Μπέλλος), από το Παν/μιο Ιωαννίνων.
Όλη η έκδοση διατίθεται ηλεκτρονικά στο σύνδεσμο
http://bit.ly/1G3PZdy

Από το Πιεσόμετρο στο Καταθλιπτό...μετρο

Ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που μπορεί να κάνεις κάποιος για να αντιμετωπίσει την κατάθλιψη είναι η σωστή και τακτική καταγραφή-μέτρηση των συμπτωμάτων του και η παρακολούθηση της διαχρονικής τους εξέλιξης και πορείας. Πολλοί λίγοι αντιλαμβάνονται (ακόμη και γιατροί!) ότι το να λέμε για κάποιον ασθενή απλώς ότι "έχει κατάθλιψη" δεν μεταφέρει αξιοποιήσιμη πληροφορία. Εάν, π.χ., πηγαίναμε στον γιατρό μας και μας έλεγε ότι έχουμε απλά "πίεση" θα μέναμε ευχαριστημένοι; Πίεση έχουμε όλοι! Το θεμα είναι πόσο ψηλή πίεση έχουμε: εάν έχουμε συστολική πίεση 12 είναι οκ, εάν έχουμε 15 χρειάζεται προσοχή και εάν έχουμε 25 πρέπει να πάμε γρήγορα στο νοσοκομείο. Εφαρμόζοντας την ίδια λογική στην "κατάθλιψη", στενοχώρια έχουμε λίγο-πολύ όλοι (ανάλογα με το τι συμβαίνει γύρω μας). Το σημαντικό ερώτημα είναι πόσο πολύ στενοχώρια έχουμε (και πόσο επιμένει, εάν μεταβάλλεται κατά την διαρκεια της ημέρας, εάν συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα κλπ). Θα ρωτήσει όμως κάποιος, για να μετρήσουμε την πίεση έχουμε το πιεσόμετρο, για την κατάθλιψη πώς θα βρούμε το καταθλιπτό...μετρο; Η απάντηση είναι απλή: χρησιμοποιώντας απλές και γρήγορες κλίμακες εκτίμησης των συμπτωμάτων της κατάθλιψης. Μια από τις πιο γνωστές, το PHQ-9, μπορεί να συμπληρωθεί από τον ίδιο τον πάσχοντα μέσα σε 2-3 λεπτά και έχει αποδειχθεί εξαιρετικά έγκυρη και αξιόπιστη. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι μπορεί κανείς να παρακολουθήσει την εξέλιξη των συμπτωμάτων του, ώστε να μπορεί να αποφασίσει εάν η θεραπεία την οποία λαμβάνει έχει αποτέλεσμα και να ενημερώσει ανάλογα τον γιατρό του ή τον θεραπευτή του. Την εποχή των smartphones δεν είναι τυχαίο ότι διατίθενται δωρεάν πολλές ανάλογες εφαρμογές ώστε η καταγραφή και παρακολούθηση των συμπτωμάτων να γίνεται με συστηματικό και αξιόπιστο τρόπο. Μια από τις καλύτερες σχετικές εφαρμογές που βασίζεται στο PHQ-9 είναι το depression monitor το οποίο διατίθεται επί του παρόντος σε περιβάλλον IOS (https://itunes.apple.com/app/depression-monitor/id528600269)

Χρονιότητα (Διάρκεια) των κοινών ψυχικών διαταραχών σε δείγμα 5000 Ελλήνων

Οι κοινές ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα και αλλού συχνά "χρονίζουν" εάν παραμείνουν χωρίς θεραπεία (ως θεραπεία εδώ εννοώ οποιαδήποτε θεραπεία - ακόμη και μια συζήτηση με έναν καλά εκπαιδευμένο επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να είναι αρκετή και να οδηγήσει στην αποκατάσταση). Το παρακάτω γράφημα από μελέτη σε 5000 άτομα στην Ελλάδα δείχνει ότι, χωρίς θεραπεία, σχεδόν οι μισοί άνθρωποι που αναφέρουν κάποιο πρόβλημα κατάθλιψης ή αγχώδους διαταραχής συνεχίζουν να το έχουν για πάνω από ένα χρόνο. Η χρονιότητα είναι πιο συχνή για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και την κατάθλιψη με ποσοστά 65% και 56% αντίστοιχα.

(Σημείωση: Τα δεδομένα προέρχονται από έρευνα που κάναμε στο Παν. Ιωαννίνων και είναι ακόμη αδημοσίευτα)

Βασικά στοιχεία για τη Νεανική Κατάθλιψη (Σύνοψη από σχετική μου ομιλία)

Το ενδιαφέρον για την ψυχική υγεία των εφήβων και των νεαρών ενηλίκων έχει αυξηθεί κατακόρυφα την τελευταία δεκαετία, διότι έγινε αντιληπτό ότι 3 περίπου στους 10 νέους ηλικίας 15-25 είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένοι ψυχολογικά. Η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές είναι τα πιο κοινά προβλήματα αυτής της ηλικίας. Στην Ελλάδα περίπου το 5% των νέων παρουσιάζει μέτριας βαρύτητας κατάθλιψη και το 1,5% σοβαρή κατάθλιψη, αριθμοί διόλου ευκαταφρόνητοι. Πολλοί περισσότεροι νέοι παρουσιάζουν καταθλιπτική συμπτωματολογία χωρίς ωστόσο να εμφανίζουν και τα υπόλοιπα συμπτώματα του καταθλιπτικού συνδρόμου.

Κλινικά, ο όρος κατάθλιψη αναφέρεται σε μια ομάδα συμπτωμάτων και συμπεριφορών που σχετίζονται με μεταβολές στους εξής τομείς:

• Αλλαγές στην Διάθεση (έντονη θλίψη ή στενοχώρια και στους εφήβους συνεχή εκνευρισμό ή ευερεθιστότητα)
• Αρνητική εικόνα για τον εαυτό (σκέψεις ότι είναι «ανίκανος», «άχρηστος» ή «αποτυχημένος»), τους άλλους («έχουν υπερβολικές απαιτήσεις», «δεν νοιάζονται για μένα») και το μέλλον (το μέλλον είναι «μαύρο»)
• Αλλαγές στο επίπεδο και το είδος των δραστηριοτήτων (κοινωνική απόσυρση, αδράνεια, μείωση των ενδιαφερόντων, παραμέληση σχολείου ή σπουδών, παραμέληση της εμφάνισης
• Διαταραχές σε σωματικές λειτουργίες και σωματικά συμπτώματα (υπερβολική κόπωση και ατονία, διαταραχές στον ύπνο, ελάττωση της όρεξης για φαγητό με επακόλουθη απώλεια βάρους, μη ειδικοί πόνοι στην κοιλιά ή αλλού και πονοκέφαλοι). 

Όλες αυτές οι αλλαγές προκαλούν τελικά σημαντική έκπτωση της λειτουργικότητας στο προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο συμπεριλαμβανομένων των υποχρεώσεων του νέου στο σχολείο ή στις σπουδές του.

 Η αιτιολογία της κατάθλιψης είναι πολύπλευρη και περιλαμβάνει τόσο γενετικούς – βιολογικούς παράγοντες, όσο και ψυχοκοινωνικούς. Από τους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες εκτός των οικογενειακών (π.χ. δυσαρμονία στην οικογένεια) και ευρύτερα κοινωνικών (π.χ. ύπαρξη οικονομικών δυσκολιών), υπάρχουν και παράγοντες που αφορούν το ίδιο το περιβάλλον των νέων. Σημαντικός παράγοντας θεωρείται η ποιότητα των φιλικών σχέσεων με συνομηλίκους. Παιδιά που δεν έχουν καλής ποιότητας φιλίες, π.χ. μικρός αριθμός φίλων, όχι συχνές επαφές με φίλους, και όχι πολύ στενές («κολλητές») φιλίες είναι πιο πιθανό να οδηγηθούν σε κοινωνική απομόνωση από το δίκτυο των συνομηλίκων τους και σε κατάθλιψη. Σοβαρή προσωπική απογοήτευση που αφορά κάποιον στενό φίλο που έχει ως αποτέλεσμα να χαλάσει η φιλία μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα κατάθλιψης σε ευάλωτους νέους.

 Η αντιμετώπιση της κατάθλιψης βασίζεται στις εξής αρχές:

 

• Σωστή και έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων (που προϋποθέτει και την σωστή ενημέρωση των ίδιων των νέων και των γονέων / εκπαιδευτικών)
• Οικοδόμηση σωστής σχέσης συνεργασίας μεταξύ του νέου και των  γονέων του και του υπεύθυνου θεραπευτή
• Η απόφαση για το είδος της θεραπείας πρέπει να ληφθεί από κοινού με τον θεραπευτή και τον ασθενή και τους γονείς του
• Η προσπάθεια για ψυχοθεραπευτική αντιμετώπιση προτάσσεται, αλλά στις πιο σοβαρές περιπτώσεις η χρήση ειδικών αντικαταθλιπτικών φαρμάκων δεν πρέπει να αποφεύγεται αφού είναι ασφαλής και αποτελεσματική.

 

 

Τέλος, τονίζεται ιδιαίτερα η σημασία της πρόληψης και ενημέρωσης με σύγχρονους και πρωτότυπους τρόπους μέσω του διαδικτύου. Από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων έχουν δημιουργηθεί για τον σκοπό αυτό οι τόποι http://stressteen.stress.gr  και http://www.depnet.gr . Τους τόπους αυτούς μπορούν να επισκέπτονται οι νέοι για ενημέρωση αλλά και για υποβολή ερωτημάτων σχετικών με την ψυχική υγεία των ίδιων ή φίλων τους.